Θλιμμένη χώρα - Της Βίκυς Καραφουλίδου*

Σε μία συνεδρίαση - παρωδία, όπου η εύθυμη αγαλλίαση της πλειοψηφίας των 155 ισοδυναμούσε με την πρόκληση του κοινού αισθήματος, ψηφίστηκε το Μεσοπρόθεσμο. Ψηφίστηκε υπό το καθεστώς ωμού εκβιασμού, οίκοθεν και έξωθεν, δηλαδή με την απώλεια κάθε αξιοπρέπειας, κυριολεκτικά κουρελιάζοντας το όποιο κύρος είχε απομείνει στο απαξιωμένο ελληνικό κοινοβούλιο. Ψηφίστηκε μέσα στους καπνούς ενός σφοδρού χημικού πολέμου και στα αίματα των βάναυσα κτυπημένων διαδηλωτών. Καταδεικνύοντας με τον πιο εύγλωττο τρόπο τη μετεξέλιξη της οικονομικής σε κοινωνική κρίση, καθώς επίσης και σε βαθιά, καθολική, κρίση αξιών.

Η κυνική απόφαση να κτυπηθεί ανοικτά η Πλατεία Συντάγματος δεν είναι απλή υπόθεση, αλλά εικονογραφεί τις νέες συνθήκες διεκδίκησης και άσκησης της πολιτικής εξουσίας. Η εμφάνιση του πλήθους στον δημόσιο χώρο υπήρξε ιδιαίτερα επίφοβη γιατί -παρόλη την αμηχανία και τις αντιφάσεις της- επιζητούσε, με όποια γλώσσα της είχε κληροδοτηθεί, όχι απλώς τη διασφάλιση των κεκτημένων, αλλά την επαναθεμελίωση της πολιτικής.

Καθώς διαπραγματευόταν την ίδια την έννοια της δημοκρατίας, αποπειράθηκε διστακτικά να συνθέσει εκ νέου τον κατακερματισμένο κοινωνικό ιστό στη βάση ευρύτερων κοινωνικών συμφερόντων, με την πιθανότητα να αναδείξει ένα νέο πολιτικό υποκείμενο στη θέση των χιλιάδων ατομικών ανταγωνισμών και υποκειμενικών επιδιώξεων. Ταυτόχρονα αποτύπωνε τα ρευστά και επισφαλή όρια πειθάρχησης των σωμάτων, σε συνθήκες ματαίωσης των προσδοκιών και ραγδαίας επιδείνωσης των υλικών όρων της ζωής.

Η πλατεία ως «πολιτικό γεγονός» υπήρξε τρομακτική, γιατί εκεί δεν συναντήθηκαν απλώς οι γνώριμες ποικιλίες της ευρύτερης αριστεράς αλλά εξοργισμένα τμήματα της μεσαίας τάξης, τα οποία μέχρι πρότινος στήριζαν τον εγχώριο δικομματισμό και εξασφάλιζαν την απρόσκοπτη αναπαραγωγή του πολιτικού συστήματος.

Όσο αβίαστη υπήρξε η διασφάλιση της συναίνεσης των μεσαίων στρωμάτων σε συνθήκες καταναλωτικού ευδαιμονισμού τόσο εύκολη είναι η αποξένωσή τους από τις κανονικότητες της κυρίαρχης ιδεολογίας, όταν επιδεινώνεται η κοινωνική τους θέση και συρρικνώνεται η μετοχή τους στον παραγόμενο πλούτο.

Η σκλήρυνση του πολιτικού λόγου, η λεκτική τρομοκρατία της προέλασης των τανκς την επαύριο της χρεωκοπίας και η άγρια αστυνομική καταστολή της κοινωνικής διαμαρτυρίας στόχο έχει τον εκβιασμό της πολιτικής και ιδεολογικής πειθαρχίας εκεί όπου η πελατειακή εξαγορά των μαζών δεν έχει τίποτα πλέον να εμπορευτεί. Ο αυταρχισμός και η βία ουσιαστικά έρχονται να αναπληρώσουν το διογκούμενο έλλειμμα πολιτικής νομιμοποίησης τη στιγμή που το υπάρχον πολιτικό σύστημα χάνει σταδιακά τα περισσότερα παραδοσιακά κοινωνικά του ερείσματα για να μείνει μετέωρο στο κενό.

Το επίφοβο πείραμα της αντιφιλελεύθερης μετάλλαξης των αστικών κομμάτων του τόπου, εμπεριέχοντας ολοένα και περισσότερα στοιχεία δημοκρατικής εκτροπής, ενδεχομένως και να πετύχει, αν κατορθώσει να απορροφήσει αποτελεσματικά, δηλαδή ιδεολογικά, τους κραδασμούς που προκαλεί ο απότομος μετασχηματισμός της ελληνικής κοινωνίας προς μία σαφώς ταξικότερη σύνθεση.

Προς τα εκεί άλλωστε κινούνται και τα ιδεολογήματα της συλλογικής μας ενοχής. Ή ένας νεόκοπος «λαϊκισμός της μνησικακίας», ο οποίος -στερημένος πλέον από το φτηνό δανεικό χρήμα- αντί για υποσχέσεις μοιράζει ανορθολογισμό, εκδίκηση και σαδιστική τιμωρία. Με εξαγγελίες «δημοψηφισμάτων» που θεραπεύουν τον αντικοινοβουλευτισμό και το μένος κατά της μονιμότητας στο εξ ορισμού «ένοχο» Δημόσιο. Εξάλλου η επινόηση του εσωτερικού εχθρού ή η τελετουργική θυσία οιουδήποτε εξιλαστήριου θύματος έχει πολλές φορές στην ελληνική Ιστορία περισώσει το κλυδωνιζόμενο καθεστώς της ανεπαρκέστατης αστικής μας τάξης.

Σ’ αυτές τις δυσοίωνες συνθήκες η στήριξη και η εμβάθυνση της δημοκρατίας παραμένει επείγον ζητούμενο. Μαζί με την αναθεώρηση των πολιτικών αξιών και την αλλαγή πολιτισμικού παραδείγματος. Ταυτόχρονα με το αίτημα για κοινωνικά δίκαιη διαχείριση της κρίσης, έννοιες όπως το δημόσιο αγαθό, η συνεργασία, η αλληλεγγύη, η απομυθοποίηση του «σωτήριου» ανταγωνισμού, η κριτική του «εκσυγχρονισμού» και των διαδρομών του, η διχοτομία ανάμεσα σε «προοδευτική» και «συντηρητική» παράταξη συνιστούν εκείνη τη ριζοσπαστική ατζέντα θεμάτων που πρέπει να ανοίξει δίπλα και πάνω από τον κυρίαρχο οικονομισμό. Για να προσφέρει μία διαφορετική προοπτική στη θλιμμένη χώρα.

* Η Βίκυ Καραφουλίδου είναι ιστορικός

Η ΑΥΓΗ