Οι απόγονοι του Όθωνα ζουν στο Ηράκλειο Αττικής
Από του Όθωνα τα χρόνια
Οι πρόγονοί τους ήρθαν με τους Βαυαρούς το 1833 και ρίζωσαν στην Αθήνα
ΡΕΠΟΡΤΑΖ: Ζωή Λιάκα
Είμαστε οι περισσότεροι καθολικοί. Είναι αστείο έπειτα από τόσα χρόνια να μιλάμε για κάτι διαφορετικό. Ο πατέρας μου, Ιωσήφ Βάγγερ, πολέμησε στον μικρασιατικό πόλεμο».
O κ. Δημήτρης Βάγγερ με το βαυαρικής καταγωγής όνομα είναι ένας από τους απογόνους των 18 οικογενειών που προτίμησαν να παραμείνουν στην Ελλάδα μετά την αποχώρηση του Όθωνα τον Οκτώβριο του 1862. Από αυτές τις οικογένειες έμειναν τα περίεργα για την Ελλάδα ονόματα όπως Γιάμαν, Χόφμαν, Πίτλιγκερ, Κελμάγιερ. Όπως λέει ο κ. Δημήτρης Βάγγερ, «οι περισσότεροι από τους Βαυαρούς που ήρθαν στην Ελλάδα και ανήκαν στον στρατό του Όθωνα έμειναν στο Ηράκλειο. Και υπάρχει μάλιστα ένας μύθος γύρω από την επιλογή του τόπου όπου προτίμησαν να μείνουν: λέγεται ότι έσφαζαν ένα αρνί και έμεναν στο μέρος που πάγωνε το αίμα πιο γρήγορα. Έψαχναν ένα μέρος που να είναι ξηρό, έτσι δημιούργησαν τη συνοικία στο Ηράκλειο Αττικής που βρίσκεται στα όρια με την Καλογρέζα».
Αγρότες
Αυτοί που παρέμειναν είχαν στην κατοχή τους χωράφια και συνέχισαν να ζουν καλλιεργώντας τη γη που τους μοίρασε ο Όθωνας. «Αυτή ήταν μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η βασικότερη επαγγελματική δραστηριότητα. Γεωργός ήταν και ο πατέρας μου μέχρι το 1942».
Εκείνη τη χρονιά η οικογένεια του Ιωσήφ Βάγγερ μετακομίζει με τα παιδιά της στη Γερμανία. «Ο πατέρας μου δεν τους ήθελε τους Γερμανούς, δεν τους συμπαθούσε. Το μίσος του μεγάλωσε όταν πήγαμε στη Γερμανία γιατί μας έταξαν λαγούς με πετραχήλια». Σε αυτό το σημείο παρεμβαίνει η κ. Κοντσέτα, η αδελφή του κ. Δημήτρη Βάγγερ, η οποία θεωρεί τον εαυτό της υπεύθυνο για εκείνη τη μετακόμιση στη χιτλερική Γερμανία. «Εγώ πήγαινα και μάθαινα κρυφά από τους γονείς μου γερμανικά. Εκείνη την εποχή ήταν σαν να λέμε τα αγγλικά της εποχής. Η «φρόιλαϊν», η δασκάλα, μάς έκανε πλύση εγκεφάλου. Μας είπε ότι μπορεί να μας πάει διακοπές στη Γερμανία. Εγώ δεν μπορούσα να το πω στους γονείς μου, αφού πήγαινα κρυφά στο μάθημα».
Οι γονείς της κ. Κοντσέτας Βάγγερ πείστηκαν έπειτα από την επίσκεψη της δασκάλας των γερμανικών στο σπίτι τους όπου τους είπε ότι θα προσέφερε τρίμηνες διακοπές στη Γερμανία και φυσικά το παιδί τους θα ήταν ασφαλές. «Δεν χρειαζόταν όμως να πειστεί ο πατέρας μου και πολύ, αφού το 1942 στην Αθήνα η κατάσταση ήταν τραγική. Πήγαμε λοιπόν στο Τέκερζεε και πραγματικά περάσαμε φανταστικά. Φαγητά, γλυκά και παιχνίδια για ένα παιδί που ερχόταν από μια χώρα στην οποία πεινούσαν ήταν ανεκτίμητα». Εκτός όμως από εκείνα που ενθουσιάζουν ένα παιδί η κ. Κοντσέτα φέρνει και στο μυαλό της και μια άλλη ιστορική εμπειρία. «Μια μέρα η δασκάλα μάς είπε ότι θα πάμε στο σπίτι του Χάιντς Χίλμερ. Έτσι κι έγινε: μας υποδέχτηκε η γυναίκα τού υπαρχηγού του Χίτλερ και μας φιλοξένησε για μία μέρα». Όταν γύρισε στην Ελλάδα η κ. Κοντσέτα δεν περίμενε να επιστρέψει εκ νέου στη Γερμανία λίγους μήνες αργότερα: «Τον Απρίλιο του 1942 μετακομίσαμε οικογενειακώς στη Γερμανία. Η προπαγάνδα της δασκάλας των γερμανικών- που έγινε και σε άλλους με την ίδια καταγωγή- έπιασε τόπο για δεύτερη φορά. Έπεισε τον πατέρα μου ότι εκεί θα ήμασταν καλύτερα, δίνοντάς του μάλιστα πολλές υποσχέσεις. Ό,τι είχαμε εδώ σε περιουσιακά στοιχεία θα μας τα προσέφεραν κι εκεί». Σύμφωνα με την κ. Κοντσέτα, κάτι τέτοιο δεν έγινε ποτέ. Τα τρία χρόνια παραμονής τους στη χιτλερική Γερμανία ήταν επώδυνα, ιδιαίτερα για τον πατέρα της:
«Όχι μόνο δεν του έδωσαν αυτά που του υποσχέθηκαν, τον έκαναν χαμάλη και του συμπεριφέρονταν απαίσια. Ζήσαμε τρία χρόνια κόλασης και γι΄ αυτό δεν τους συμπαθώ τους Γερμανούς».
Μετανάστης
Η κακή εικόνα για τον τόπο καταγωγής τους ενισχύθηκε δύο δεκαετίες μετά όταν ο κ. Δημήτρης Βάγγερ πήγε στη Γερμανία για να δουλέψει: «Έμεινα από το 1969 έως το 1982. Είναι ένα τέλεια οργανωμένο κράτος, όμως δεν συμπαθώ τον λαό του. Δεν έχω καλή εικόνα για εκείνους». Παρόλα αυτά, ο κ. Βάγγερ παρακολουθεί καθημερινά γερμανικά κανάλια γιατί όπως λέει: «Μου αρέσει παρά πολύ η γλώσσα τους. Γι΄ αυτό και την έμαθα. Η σχέση μου με τη Γερμανία σταματάει εκεί».
ΣΤΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟ
Οι Βαυαροί λέγεται ότι έσφαζαν ένα αρνί και στο μέρος που πάγωνε το αίμα πιο γρήγορα έφτιαχναν το σπίτι τους
ΤΟΝ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟ του 1833 ο Όθων σε ηλικία 17 ετών ήρθε στην Ελλάδα, στο Ναύπλιο, με τη βρετανική φρεγάτα «Μαδαγασκάρη» μαζί με τριμελή αντιβασιλεία Βαυαρών (που θα κυβερνούσε μέχρι αυτός να ενηλικιωθεί το 1835) και 3.850
Βαυαρούς στρατιώτες. Από αυτούς 18 οικογένειες παρέμειναν και μετά την αποχώρηση του Όθωνα από την Ελλάδα, το 1862. Οι περισσότερες από αυτές τις οικογένειες ήταν στο Ηράκλειο, εκεί όπου είχαν επιλέξει να μείνουν όταν έφτασαν στην Ελλάδα. Σήμερα από τους περίπου 700 καθολικούς που μένουν στο Ηράκλειο Αττικής, οι περίπου 40 είναι βαυαρικής καταγωγής.
ΤΑ ΝΕΑ
http://www.tanea.gr/default.asp?pid=2&ct=1&artId=4538752
Το προάστιο αυτό της Αθήνας, την περίοδο της βασιλείας του Όθωνα ( 1833 – 1867 ),υπήρξε τόπος διαμονής πολλών Βαυαρών που ζούσαν στην Ελλάδα εκείνη την περίοδο ( εκεί και το πρώτο εργοστάσιο μπύρας του Φιξ ).
Είχαν δε αναπτύξει την κοινότητά τους γύρω από την καθολική εκκλησία : Άγιος Λουκάς ο Ευαγγελιστής.
( φώτο κάτω )

Στο προαύλιο υπάρχει επίσης ένα παρεκκλήσι αφιερωμένο στην Παναγία της Λούρδης ( λατρεύεται σε θαυματουργό σπήλαιο της Γαλλίας) ( φώτο κάτω )
Μετά την έξωση του Όθωνα πολλοί Βαυαροί παρέμειναν στην Ελλάδα συνεχίζοντας τη ζωή τους σαν Έλληνες πολίτες. Πολλοί από αυτούς πολέμησαν και έχασαν τη ζωή τους υπερασπιζόμενοι τα Ελληνικά δίκαια.Κάποιοι αναφέρονται στο ηρώο που υπάρχει σε πλατεία έξω από τον Άγιο Λουκά. ( φώτο κάτω )
Το πλήρες όνομά του ήταν : Otto Friedrich Ludwig Wiffelsbach
( φώτο : findagrave.com )
Στην αρχαιότητα εκεί που βρίσκεται το σημερινό Ηράκλειο υπήρχε ο αρχαίος Δήμος Ηφαιστιάδων.
Λέγεται ότι εδώ είχε κτήματα ο Πλάτων.
Στη Ρωμαϊκή εποχή υπήρχε ένα Λατιφούντιο στο Άνω Ηράκλειο. Απόδειξη για αυτό είναι τα ”πηγαδάκια” που υπήρχαν στην οδό Αγίου Γεωργίου.
Την ίδια εποχή κτίστηκε ο ναός του Ηρακλέους, ο οποίος βρισκόταν στο σημείο που σήμερα βρίσκεται ο Άγιος Γεώργιος.
Ο ναός αυτός αναφέρεται και από τον Παυσανία.
Στα Βυζαντινά χρόνια, στα νότια του σημερινού Δήμου υπήρχε ο οικισμός των Χαλκωματάδων, το όνομά του το πήρε εξαιτίας των ορυχείων χαλκού που υπήρχαν στη περιοχή.
Τον 16ο αι. μ.Χ. οι Αλβανόφωνοι κάτοικοι έκτισαν το εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου στο σημείο που βρισκόταν το αρχαίο ιερό του Ηρακλή, με υλικά από αυτό για να καθαγιαστεί όπως πίστευαν.
Μέχρι την επανάσταση του ’21 οι ντόπιοι Αρβανίτες ονόμαζαν την περιοχή Αράκλι και ζούσαν στο Άνω Ηράκλειο γύρω στους 70 ανθρώπους ασχολούμενοι με την κτηνοτροφία.
Το ’21 λόγω των συρράξεων οι κάτοικοι εγκατέλειψαν την περιοχή.
Τον Μάιο του 1837 ο Όθωνας ύστερα από την αναφορά 4 στρατιωτικών (Νάιδελ, Βέρνερ, Βούθ, Ζίγλερ) και την προσπάθεια ευρέσεως του κατάλληλου χώρου εξέδωσε Διάταγμα με το οποίο ίδρυε τη Βαυαρική Στρατιωτική αποικία Ηρακλείου.
Ως γνωστόν, για να βρούν το κατάλληλο μέρος τοποθέτησαν σε διάφορα μέρη της Αττικής κομμάτια κρέατος για να δούνε που θα αργήσει να πήξει και επειδή άργησε στο Ηράκλειο επιλέξανε το συγκεκριμένο μέρος.
Το Ηράκλειο ή μέρος του άνηκε στην οικογένεια Σούτσου από τους οποίους αγοράστηκε από το Ελλήνικό κράτος.(;)
Το ρυμοτομικό σχέδιο του οικισμού προέβλεπε ένα οικοδομικό τετράγωνο με πλευρά 150 μέτρων περίπου με πλευρές την Πίνδου, τη Χαλκίδος, τον Αγιο Λουκά και τον Άγιο Γεώργιο.
Στις γωνίες τους προβλέποταν πυργίσκοι που θα φύλαγαν τον οικισμό.
Λόγω του μεγάλου κόστους όλα αυτά έμειναν στα χαρτιά και κτίστηκαν μόνο η νότια και η δυτική πλευρά.
Ο οικισμός μέχρι το 1912 άνηκε στον Δήμο Αμαρουσίου.
Ο πρώτος επιστάτης ήταν ο Χριστόφορος Νέζερ, τα σπίτια που κτίστηκαν ήσαν 19 και οι Βαυαροί άποικοι ήταν 23 το ’37 και 63 το ’40 στην πλειοψηφία τους Καθολικοί.
Κάθε οικογένεια πήρε ένα σπίτι και 42 στρέμματα για καλλιέργεια.
Στις 3.5.1842 άχισε να κτίζεται ο Καθολικός ναός του Ευαγγελιστή Λουκά Γοτθικού ρυθμού με χρήματα από τον Βασιλά της Βαυαρίας Λουδοβίκο. Είχε γίνει κάποιος έρανος στη Λυών για τον Αγ.Λουκά, από τον οποίον μαζέψαν 3000 φράγκα.
Εγκαινιάστηκε στις 18.10.1845, είναι ο δεύτερος εν ζώη Καθολικός ναός της Αττικής, αφού ο πρώτος έγινε στον Πειραιά το 1839 από τους πρώτους Συριανούς κατοίκους του.
Στον Αγ. Λουκά εκκλησιάζονταν και οι λίγοι προτεστάντες άποικοι, ύστερα από παρότρυνση της Αμαλίας.
Τη δεκαετία του 1840 όταν οι άποικοι άρχισαν να πληρώνουν φόρους στο κράτος έφυγαν 9 οικογένειες, σχεδόν η μισή αποικία και στη θέση τους ήρθαν 9 οικογένειες Αμπελουργών από το OBERPFALZ της Βαυαρίας, οι οποίοι αποτέλεσαν το δυναμικότερο κομμάτι του οικισμού.
Το 1858 ήρθε ο Ζυθοποιός Fuchs από το Muhldorf στον οικισμό και υπηρξε η σκέψη να μετατραπεί η αποικία (η οποία δεν εξελισόταν πληθυσμιακά) σε χωριό εξειδικευμένων εργατών μπύρας που θα δούλευαν για αυτόν.
Η σκέψη αυτή δε πραγματοποιήθηκε γιατί το 1862 ο Όθωνας εξορίζεται από την Ελλάδα.
Το ’62 η αποικία είχε γύρω στους 70 κατοίκους αλλά μετά την έξωση του Βασιλιά το κλίμα έγινε πολύ βαρύ γι’αυτούς και περίπου το 1/3 της αποικίας ακολούθησε τον Όθωνα.
Τότε η Καθολική εκκλησία για να μην εγκαταλειφθεί τελείως ο οικισμός εφήρμωσε πρόγραμμα εγκατάστασης Καθολικών από τη Σύρο.
Το 1885 2 χλμ νοτίως του οικισμού δημιουργείται σταθμός τρένου που ξεκινηνούσε από τον Πειραιά και κατέληγε στον Διόνυσο(μάρμαρα) από τη μια και στο Λαύριο(ορυχεία) από τη άλλη.
Φτάνουμε στο 1912 όπου το χωριό είχε 140 κατοίκους, στην πλειοψηφία τους Καθολικοί με καταγωγή τη Βαυαρία και τη Σύρο κυρίως.
Από τότε ο οικισμός φεύγει από τον Δήμο Αμαρουσίου και εντάσεται στον Δήμο Αθηναίων.
Τη δεκαετία του ’10 άρχισαν να κάνουν την εμφάνιση τους οι πρώτοι κάτοικοι γύρω από το σταθμό οι αποίοι είναι μεσοαστοί έμποροι από την Αθήνα και υπάλληλοι της εταιρείας σιδηροδρόμων.
Από τότε άρχισε ο διαχωρισμός μεταξύ των 2 οικισμών.
Ο οικισμός γύρω από το σταθμό ονομάστηκε Νέο Ηράκλειο και ο παλιός οικισμός των Βαυαρών Παλαιό Ηράκλειο.
Το 1920 άρχισε να κτίζεται στο λόφο Κουμανούδη η Αγία Τριάδα (τελείωσε το ’38) και έπαψε να λειτουργεί ο σταθμός λόγω κόστους.
Το 1922 ήρθαν στο Ηράκλειο 2500 Μικρασιάτες.
Η γνώμη μου είναι πως ήρθαν λιγότεροι.
Ο λόγος είναι ότι μέχρι το 1934 που ιδρύθηκε ο Δήμος Νέας Ιωνίας το Ηράκλειο έφτανε μέχρι το σημερινό ΙΟΝΙΑ CENTER, ακόμα και η Καλογρέζα άνηκε στο Ηράκλειο.
Δηλάδη οι πρόσφυγες της σημερινής Βόρειας Νέας Ιωνίας και της Καλογρέζας απογράφηκαν στο Ηράκλειο.
Κατά το μεσοπόλεμο σ΄όλη την Αττική υπήρχε μια οικιστική ανάπτυξη, έτσι και στο Ηράκλειο.
Από 341 κατοίκους που είχε το ’20 έφτασαν τους 3457 το ’40, δηλαδή περίπου δεκαπλασιάστηκε μέσα σε 20 χρόνια.
Αποτέλεσμα αυτού ήταν να γίνει κοινότητα το ’25 και Δήμος το ’48.
Στο μεσοπόλεμο άρχισαν να έρχονται οι πρώτοι Ορθόδοξες οικογένειες στο Π.Ηράκλειο και ήταν Μικρασιάτες και Αρβανίτες από τα γύρω χωριά.
Την ίδια περίοδο φτίαχτηκε το πρώτο σχολείο το ’19 (Αλωνίων & Ηρακλείου), εξοραϊστηκε η πλατεία('33), η οικογένεια Φίξ έφτιαξε τη βίλλα της σε κτήμα 27 στρεμμάτων και έγινε ένα μεγαλύτερο σχολείο το ’39.
Λόγω της αύξησης των Ορθοδόξων κατοίκων του Π.Ηρακλείου στη θέση του παλιού Αγ. Γεωργίου το 1935 κτίστηκε ένας μεγαλύτερος ο οποίος εικονογραφήθηκε από τον αγιογράφο Φώτη Κόντογλου (ο οποίος έμενε στη γειτονική Ν.Ιωνία).
Την ίδια περίοδο στη πλατεία Όθωνος δημιουργήθηκε μια μικρή κοινότητα Γερμανών προτεσταντών με πυρήνα της τους παλιούς προτεστάντες οικιστές του Παλιού Ηρακλείου.
Στις 6.5.1941 έρχεται ο Χίμλερ στο νεκροταφείο του Ηρακλείου για να προσκυνήσει τον τάφο της θείας του Αμαλίας Βολφ. Τότε εκεί που βρίσκεται σήμερα ο Βερόπουλος (στο σπίτι του Λούη Α. Βάγγερ) εγκαθίδρυσε ένα Γερμανικό σχολειό με δασκάλα τη Μαρί Σιούμαν.
Το Πάσχα του 1942 εφαρμόστηκε σχέδιο από τους ΝΑΖΙ να μετοικίσουν οι Γερμανογενείς κάτοικοι του Π.Η. στη Γερμανία.
Κάποιοι από αυτούς έφυγαν με τη θέληση τους λόγω της πείνας και της προπαγάνδας του Γερμανικού σχολείου ενώ άλλοι απήχθησαν.
Μαζί με αυτούς έφυγαν και οι λίγοι Γερμανοί προτεστάντες του Ν.Ηρακλείου κάποιοι εκ των οποίων (Σερρ, Δήπελ-οικογένεια σαγματοποιών της Βασιλικής οικογένειας) ήταν συνεργάτες των ΝΑΖΙ. Ο αριθμός των αποχωρησάντων ήταν γύρω στους 120 (ενώ υπάρχει πηγή που ανεβάζει τους αποχωρήσαντες στους 250). Ίσως συμπεριλαμβάνονται κι άλλοι από τη Γερμανική κοινότητα Αθηνών που έφυγαν για να προστατευτούν από την πείνα και τον πόλεμο.
Τους πήγαν σε ένα πανδοχείο στη λίμνη Tegernsee της Βαυαρίας, εκεί έκατσαν για 3 εβδομάδες, ύστερα τους πήγαν σε ένα εργοστάσιο-στρατόπεδο στο Πασσάου, εκεί προσπάθησαν να τους αναγκάσουν να γίνουν Γερμανοί πολίτες χωρίς επιτυχία αφού υπέγραψαν λίγοι.
Όταν το ΄45 απελευθερώθηκε το στρατόπεδο από τους Αμερικανούς, όσοι γλίτωσαν επέστρεψαν στο Ηράκλειο.
Από το 1941 έως το 1962 τριγύρω από το σταυρό της Κύμης με την Αντύπα στα σύνορα Ηρακλείου, Ν.Ιωνίας και Αμαρουσίου λειτούργησαν ανθρακωρυχεία που εξόρυσαν λιγνίτη.
Οι ανθρακωρύχοι που δούλεψαν σ’αυτά κάτω από δύσκολες συνθήκες ήρθαν από το Λαύριο και την Εύβοια.
Προφανώς έδωσαν το όνομα στην Κύμης από την ιδιαίτερη πατρίδα των πρώτων οικιστών της περιοχής.
Εξαιτίας της γενικής εγκατάλειψης, η περιοχή ονομάζεται υποτιμητικά ”πατσαβουρέικα”.
Γύρω από αυτά τα ορυχεία είχε κτισθεί η αρχαιά Ηφαιστία και οι Βυζαντινές Χαλκωματάδες.
Μετά το πόλεμο και τον εμφύλιο που κατέστρεψε την Ελληνική επαρχία, όπως η υπόλοιπη Αθήνα, έτσι και το Ηράκλειο, που είναι πλέον Δήμος, δέχθηκε φτωχούς κατοίκους από όλη την Ελλάδα.
Από το ’51 μέχρι το ’81 ο πληθυσμός του ανά δεκαετία σχεδόν διπλασιάζεται.
Τη δεκαετία του ’50 ο Πράσινος Λόφος κτίζεται από αναπήρους πολέμου, οι οποίοι ανοικοδομούν το ναό της Παναγίας (ο οποίος εδώ και 55 χρόνια κτίζεται!).
Το ’57 επαναλειτουργεί ο σταθμός.
Το Πελλοποννησιακό στοιχείο (Μεσσήνιοι, Αρκάδες) είναι το βασικότερο στοιχείο του Δήμου και εγκαθίσταται σε όλη την έκτασή του.
Οι Ηπειρώτες εγκαθίστανται τη δεκαετία του ’60 στο Βορειοανατολικό Ηράκλειο.
Οι Κρήτες νομίζω εγκατάστάθηκαν κυρίως στο Κάτω Ψαλίδι.
Το Π.Ηράκλειο κτίστηκε κυρίως την περίοδο 65-85, νομίζω είναι η περίοδος που ενώθηκαν τα δύο ”Ηράκλεια”(!).
Την περίοδο 95-2004 υπάρχει έντονη οικιστική δραστηριότητα στο Ανατολικό Ηράκλειο λόγω Χρηματιστηρίου και Ολυμπιακών Αγώνων (αμαρτωλές ιστορίες και οι δύο!)
Τη δεκαετία του 2000 έγινε η Αττική οδός και ο Προαστιακός.
Σήμερα ο μέσος Αθηναίος γνωρίζει το Ηράκλειο ως Νέο Ηράκλειο, και το ξέρει για το σταθμό και τις καφετέριες τριγύρω, κατάντια!
Το Ηράκλειο θα έπρεπε να ήταν γνωστό ως:
1. ο μοναδικός οικισμός στην Ελλάδα που δημιουργήθηκε και πρωτοκατοικήθηκε από Γερμανούς.
2. ο δήμος με το τη μεγαλύτερη υποδομή της Καθολικής εκκλησίας στην Αττική και με το μεγαλύτερο ποσοστό Καθολικών στην Αττική.
Μέχρι το 1942 η πλειοψηφία των κατοίκων του Π.Ηρακλείου ήταν Καθολικοί.
Από τον Αγ.Λουκά μέχρι το Σεν Ζοζέφ είναι γεμάτο Καθολικά ιδρύματα, πνευματικά κέντρα, μονές, σχολεία, νεκροταφείο κ.α.
Στην Αττική έχουμε 30.000 Έλληνες Καθολικούς περίπου (ποσοστό 0,8%) και στο Ηράκλειο 700 (1,6%) ενώ στο Παλιό το ποσοστό πλησιάζει το 3%.
3. το μέρος που φτιάχτηκε η πρώτη μπύρα στην Ελλάδα.
4. το μέρος που έγινε το πρώτο κτηματολόγιο.

Nina Litvinova: In Memoriam
- Δημοφιλέστερα















