Για ένα νέο πολιτικό υποκείμενο - Της Βίκυς Καραφουλίδου*

Η ελληνική κοινωνία μαστίζεται από μια βαθιά οικονομική, κοινωνική και πολιτική κρίση που υπερβαίνει κατά πολύ το οικονομικό της μέγεθος και τα σύνορά της. Σχηματικά θα λέγαμε πως πρόκειται για κρίση υπερσυσσώρευσης πλασματικού χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου, που σήμερα δοκιμάζει τις αντοχές της Ευρωζώνης, καθώς η πολιτική εξουσία αδυνατεί να χαλιναγωγήσει τις συνέπειες της άναρχης παγκοσμιοποίησης και τη βουλιμία των κερδοσκοπικών αγορών.

Στην Ελλάδα, η οικονομική κρίση μετατράπηκε γρήγορα σε οξύ κοινωνικό πρόβλημα, φέρνοντας παράλληλα σε αδιέξοδο το αστικό πολιτικό σύστημα και την κυρίαρχη ιδεολογία που το επενδύει. Βέβαια, η ιδεολογική αμηχανία του αστικού κόσμου κυοφορούνταν επί δεκαετίες και υπήρξε εν μέρει «εισαγόμενη» εκ Δυσμάς. Γιατί, τόσο η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία όσο και η ευρωπαϊκή δεξιά δεν κατόρθωσαν να αμφισβητήσουν το νεοφιλελεύθερο δόγμα που αξίωνε την απόσυρση της «πολιτικής» προς δόξα της «διακυβέρνησης» των αγορών. Η «συναινετική» κυβέρνηση του Λουκά Παπαδήμου, που συστήνεται ταυτόχρονα με εκείνη του Μόντι στην Ιταλία, συνιστά το κορυφαίο σύμπτωμα της ιδεολογικής κρίσης των αστικών δυνάμεων. Το κράτος «εκτάκτου ανάγκης», το έλλειμμα νομιμοποίησης, η προσχηματική αποφυγή των εκλογών και η ένταση της καταστολής, μαζί με την ανάθεση της πολιτικής εξουσίας στις ολιγαρχίες των ειδημόνων, αποτελούν τα ειδοποιά χαρακτηριστικά του σύγχρονου, μεταμοντέρνου, οικονομικού ολοκληρωτισμού που υλοποιείται μέσω των μνημονίων και με απώλεια της κυριαρχίας των εθνικών κρατών.

Ιδιαιτέρως δε στα καθ’ ημάς, η απαξίωση του αστικού κόσμου επενδύεται -στην παρούσα συγκυρία- με την απόρριψη του δικομματισμού και των γνώριμων πρακτικών του. Η κυριολεκτική χρεωκοπία του πελατειακού κράτους και του στρεβλού συνδικαλισμού που το συνόδευε ουσιαστικά αποξενώνει τα κόμματα εξουσίας από τα παραδοσιακά τους ερείσματα. Οι πολιτικές δυνάμεις που επί δεκαετίες διασφάλιζαν την ενότητα του κράτους και την ενότητα της κοινωνίας καταρρέουν μαζί, παρά τη θριαμβευτική κοινοβουλευτική πλειοψηφία τους. Και αφήνουν πίσω τους καμένη γη. Ένα συλλογικό σώμα ηττημένο, ιδεολογικά θολό, κατακερματισμένο σε ποικίλα επιμέρους συμφέροντα, καχύποπτο, τρομοκρατημένο πλέον για την ίδια την επιβίωσή του.

Το φαινόμενο όμως είναι διττό. Την άλλη όψη της γενικής κρίσης συνιστά -αυτή τη στιγμή- μία τάση ριζοσπαστικοποίησης των μαζών, με όρους φυσικά που προσιδιάζουν στην ιστορικότητα των νοοτροπιών και των έξεων της ελληνικής εμπειρίας. Απέναντι στη μνημονιακή λαίλαπα που αποσυνθέτει τους όρους αναπαραγωγής των υποτελών τάξεων, η ελληνική κοινωνία αντιδρά αμήχανα, σποραδικά, τυφλά, με όλες τις αντιφάσεις και τις παθογένειές της. Αλλά αντιδρά. Η ιδεολογική ρευστότητα είναι και εδώ παρούσα, όπως άλλωστε πάντοτε συμβαίνει σε εποχές μεγάλων κοινωνικών ανακατατάξεων και μετασχηματισμών. Τα αγανακτισμένα πλήθη στις πλατείες, τα κινήματα ανυπακοής και μη καταβολής των αντισυνταγματικών τελών αποτυπώνουν τη σταδιακήα και «ανοικτή» ιδεολογική μετατόπιση του κόσμου που οιονεί αποκόπτεται από τον χώρο του συστημικού κέντρου, για να εισαχθεί -ύστερα από χρόνια αδράνειας- εκ νέου στον στίβο της πολιτικής. Αποτυπώνουν όμως και τις εγγενείς δυσκολίες που ενυπάρχουν προς την κατεύθυνση της ενοποίησης και της πολιτικής του συγκρότησης. Ή τους αντιδραστικούς πειρασμούς που ελλοχεύουν κοντά του.

Σε κάθε περίπτωση, η νέα αυτή κινητικότητα, η ασταθής και ανολοκλήρωτη απόπειρα των μεσαίων και κατώτερων στρωμάτων να αντισταθούν συλλογικά στην κοινωνική βία των νεοφιλελεύθερων πολιτικών, καθώς και η πορεία αυτού του φαινομένου, είναι πράγματα που θα καθορίσουν το μέλλον. Η αριστερά έχει ευθύνη να κατανοήσει πως υπάρχει τόσο η ανάγκη όσο και η ιστορική διαθεσιμότητα για την ανάδυση ενός νέου πολιτικού υποκειμένου, ικανού να διεκδικήσει ιδεολογική ηγεμονία. Και θα πρέπει να συντονίσει όλες τις διαθέσιμες δυνάμεις της για να συμβάλει στη γέννηση και στην ενίσχυσή του. Χρέος της δεν είναι ούτε να προστατέψει τα μικρά της φέουδα ούτε να αποδείξει ναρκισσιστικά τη θεωρητική της επάρκεια ή να υποσχεθεί μία δήθεν ανώδυνη έξοδο από το τέλμα. Αλλά να πει τις αλήθειες που ποτέ δεν ειπώθηκαν, κρατώντας σήμερα όρθια στα πόδια της μία κοινωνία που καταρρέει, αλλά που αύριο ίσως θελήσει, ελεύθερα και με αξιοπρέπεια, να οικοδομήσει μόνη της, με νέους όρους, τον δικό της χειραφετητικό ορίζοντα.

*Η Β. Καραφουλίδου είναι ιστορικός

Η ΑΥΓΗ