Οι ξεχασμένοι μας ήρωες: Παύλος Μελάς

Σε μια εποχή, όπου η Ιστορία έχει αποκτήσει επιλεκτική μνήμη και οι αξίες και τα ιδανικά αποδομούνται το ένα μετά το άλλο, κάποιοι ήρωες μοιάζουν ξεχασμένοι στην αχλή του χρόνου και ζωντανεύουν μονάχα σ’ εκείνα τα σκονισμένα βιβλία στα ψηλά ράφια της βιβλιοθήκης, που έχουμε να ξεφυλλίσουμε από τότε που ήμασταν παιδιά, όπως Τα Μυστικά του Βάλτου ή Τον Καιρό του Βουλγαροκτόνου.

Οι ήρωες των παιδικών μας χρόνων, ωστόσο, δεν ήταν αποκύημα της φαντασίας χαρισματικών παραμυθάδων, αλλά άνθρωποι με σάρκα και οστά, που με τη ζωή τους και τους αγώνες τους έριξαν νερό στον τροχό της Ιστορίας κι εκείνη άλλαξε ρότα.

Ποιος άλλος άλλωστε, θα μπορούσε να αποδώσει καλύτερα τον τιτάνιο αγώνα του Παύλου Μελά, από τη συγγραφέα εκείνη που με τη γραφίδα της μύησε γενιές και γενιές παιδιών στον μακεδονικό αγώνα;

Τι θα έλεγε άραγε η Πηνελόπη Δέλτα σήμερα για το παζάρι της Μακεδονίας;

Τι θα έκανε ο Παύλος Μελάς;

Στις 13 Οκτωβρίου 1904 σκοτώθηκε ο μεγάλος Μακεδονομάχος.

Νομίζω πως το λιγότερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να του αφιερώσουμε λίγες γραμμές και τους πολύ όμορφους στίχους του ποιητή Ανδρέα Κλουτσινιώτη.

 

 

Γεννήθηκε στη Μασσαλία της Γαλλίας. Η καταγωγή της οικογένειάς του ήταν από τη Βόρεια Ήπειρο. Μετά τη μετακίνηση της οικογένειας στην Αθήνα, σπούδασε στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων απ’ όπου αποφοίτησε ως ανθυπολοχαγός του πυροβολικού το 1891. Φέροντας τύψεις για την έκβαση του πολέμου του 1897 συμμετείχε από τους πρώτους στο ιδρυθέν το 1900 Μακεδονικό κομιτάτο για την εμψύχωση του απογοητευμένου ελληνικού πληθυσμού της Μακεδονίας και σε αντίδραση στη δράση των Βουλγάρων κομιτατζήδων. Έτσι από τον Φεβρουάριο του 1904 ο Παύλος Μελάς έσπευσε με άλλους 4 αξιωματικούς προς επιτόπια μελέτη της κατάστασης. Αποτυγχάνοντας σε εκείνη την πρώτη προσπάθεια, επανήλθε τον Ιούλιο του ίδιου έτους οπότε και εισήλθε στη Μακεδονία ως ζωέμπορος με το όνομα “Πέτρος Δέδες”. Μετά 20ήμερη παραμονή συναντήθηκε με τον Λάμπρο Κορομηλά στη Θεσσαλονίκη ανταλλάσσοντας σκέψεις για ανάληψη επιχειρήσεων και στη συνέχεια επέστρεψε στην Αθήνα.

Στις 18 Αυγούστου όταν όλα ήταν έτοιμα κατά το σχέδιο ο Παύλος Μελάς με το επιχειρησιακό όνομα Καπετάν Μίκης Ζέζας, επικεφαλής σώματος εκ 35 μόλις ανδρών, που το αποτελούσαν Μακεδόνες, Μανιάτες και Κρητικοί, ανέλαβε την αρχηγία του Μακεδονικού αγώνα ενάντια στους Βούλγαρους και εισήλθε ένοπλα στα Μακεδονικά εδάφη με την εντολή να ασκεί καθήκοντα αρχηγού και στις μικρότερες ομάδες που δρούσαν εν τω μεταξύ στη περιφέρειες Μοναστηρίου και Καστοριάς. Πληροφορηθέντες οι Τούρκοι από διάφορους καταδότες περί της εισόδου και της δράσης του Παύλου Μελά έθεσαν προς καταδίωξή του πολυάριθμο τουρκικό απόσπασμα. Παρά τις συνεχείς διώξεις του Οθωμανικού στρατού ο Παύλος Μελάς άρχισε ν΄ αποδεκατίζει τις βουλγαρικές ομάδες με βάση τα χωριά Λιγκοβάνη και Λίχυβο. Όμως στις 13 Οκτωβρίου 1904 βρισκόμενος στα Στάτιστα και προδοθείς από την βουλγάρικη συμμορία του Μήτρου Βλάχου περικυκλώθηκε από Τουρκικό απόσπασμα 150 ανδρών. Μετά από δίωρη λυσσαλέα μάχη διέταξε αιφνίδια έξοδο τεθείς επικεφαλής των ανδρών του . Στην επιχείρηση αυτή τραυματίσθηκε θανάσιμα στην οσφυϊκή χώρα και πέθανε μετά από μισή ώρα στα χέρια του φιλου του, Γεώργιο Στρατινάκη. Η κεφαλή του αποκοπείσα υπό των συμμαχητών του τάφηκε προ της “ωραίας πύλης” του Ναού της Αγίας Παρασκευής στο χωριό Πισοδέρι, το δε σώμα του παραδόθηκε από τους Τούρκους στον Μητροπολίτη Καστοριάς όπου και τάφηκε στον παρακείμενο βυζαντινό ναό των Ταξιαρχών.

Σήμερα, το όνομα του Παύλου Μελά φέρει προς τιμή του το χωριό Στάτιστα ενώ πλήθος προτομών του στολίζουν πλατείες πόλεων μεταξύ των οποίων στη Θεσσαλονίκη, την Αθήνα, την Κοζάνη κλπ.

(Πηγή: Βικιπαίδεια)

 

Παύλος Μελάς

του Ανδρέα Κλουτσινιώτη

Αφιερωμένο εις όλους τους Μακεδόνες και Κρήτες μαχητές

της περιόδου 1904-1908

Σε κλαίει όλη η Ελλάς,

Παύλο μου παλικάρι,

σε κλαίει και η Ήπειρος

που σ΄ είχε για καμάρι.

Θρηνολογούνε

το Βέρνο και το Βέρμιο,

το Άσκιο με το Βόρα,

σιμά μαζί τους το Βαρνούς,

αγέρωχα όλα όρεα.

Είναι οι μεγάλες οι ψυχές,

μορφές Ηρώων στις βουνοκορφές,

ο Άνεμος εκεί ψηλά σαν τις χτυπάει,

τα σύννεφα κι η βροχή,

σα το βοσκό, με τη φλογέρά του,

που αθώα πρόβατα φυλάει.

Κεί ‘ναι που αναπνέει κάποιος

περσότερο, κει που θωρεί

τούτο τον κόσμο καθαρότερο.

Κει πέρα είν’ που ζεί η Πνοή

από την υπέρλαμπρη διαύγεια,

κει ΄ναι που ξεπλένεται η καρδιά

απ’ τις ακαθαρσίες, τη φθορά.

Κι όταν τα σύννεφα πια

απομακρύνονται, τότε το ανθρώπινο γένος

Ηγέτης γίνεται, κυριαρχεί,

τότε είναι η ψυχή του Ήρωα που φωτίζει,

τα ύψιστα ιδανικά

που περιφέρεται ανάσα για να γενούν,

η εύφορη γη, λίπασμα πνευματογόνο,

το αγιόκλημα, ουράνια που ευωδιάζει.

Θρηνούνε κι οι Ποταμοί,

Μελά μου καβαλάρη,

ο Αλιάκμονας ο ορμητικός,

ο άφοβος Στρυμόνας, ο Αξιός ο μάστορας

κι ο Νέστος ο χειμώνας.

Μοιρολογεί η Πρέσπα,

η λίμνη η όμορφη μικρή

κι η αδελφή της η θεσπέσια μεγάλη.

Θρηνεί και η Βεγορίτιδα,

που όμοια δεν έχει άλλη,

κουράγιο Χειμαδίτιδα, που ΄μεινες

ορφανή, για δες τη Δοϊράνη,

παιδί στον πόνο λούφαξε,

μια αγκαλιά δε φτάνει.

Μοιρολογούν εσένα Μολοσσέ,

Αρματολέ και Κλέφτη,

που ‘γραψες Ιστορία,

αφού έδωσες το αίμά σου

για τη Μακεδονία.

Μοιρολογούν οι Αετοφωλιές,

στη Φλώρινα, την Καστοριά,

Κοζάνη και στα Γρεβενά,

γιατί χάθηκε ο πρώτός τους,

ο Σταυραετός, ο Μπροστάρης του Ανέμου,

φτερά σαν άνοιγε των Πελασγών,

Κύρης γινόταν Άρχοντας,

Ανένδοτου Πολέμου.

Στης Ευελπίδων τη Σχολή

φοίτησες ανθυπολοχαγός,

λεβέντης, αξιωματικός.

Συνεχιστής κι άξιος

των Ηπειρώτικων γενιών,

Μελάδων των ονομαστών,

που για αγώνες στην Πατρίδα

‘χυσαν το αίμά τους πολλοί

με το ’21 απαρχή.

Μιλούσε βλέπεις στη Ψυχή,

η φωνή εκείνη του πατρός σου,

ο όρκος που στο μνήμά του,

άφησες για δικός σου.

Θωρούσες των θείων σου τις μορφές,

του Ιωάννη και του Παύλου,

ατρόμητων αγωνιστών,

του Έθνους ελευθερωτών,

κι όλων των πολεμιστών,

επίγονων και αδελφών,

που μπαϊράκι σήκωσαν,

στης Λευτεριάς τον αιματόβρεχτο ιστό.

Σταυρό Ελλήνων ματωμένο,

που αιώνες οι αλλόθρησκοι,

κρατάγανε Σκλαβωμένο.

Τοιούτως, Παύλο μου, άκουσες

μες στη συνείδησή σου,

τις Αλυσίδες τις βαριές,

που ΄σερνε με τα πόδιά της

η πιο μονάκριβή σου.

Ζυγό σήκωνε η έρμη Μακεδονία,

μέρες αμέτρητες με αφέντη φανερό

στα σπλάχνα τη Τουρκία,

και βάσανους πιο μυστικούς,

αφόρητους, τους Βούλγαρους εξαρχικούς,

σχισματικούς απ’ τους ορθόδοξους,

τους Πατριαρχικούς της Πόλης.

Αποστάτες, κίβδηλους επαναστάτες,

υπερασπιστές, τάχατες Μακεδόνων,

των Βουλγαρόφωνων, γραικομανών,

αυθαίρετα που τους βαφτίσαν,

αφού στην Εκκλησιά τους

κείνοι αυτόβουλα προσκυνούσαν,

και τους ιδιωματισμούς

της γλώσσας της Ελληνικής,

ενστικτωδώς υιοθετούσαν.

Μα στα αλήθεια, Κομιτατζήδες αντάρτες

του IMRO ανδρωθήκανε,

με πρώτη κεφαλή, τον Γκότσε Ντέλτσεφ,

και νταήδες παρατρεχάμενους,

τον Κάρεφ, τον Πετκώφ,

τον Γιάνε τον Σαντάνσκι.

Μοβόρικοι όλοι λύκοι, που ως

Μαύροι Χριστιανοί

σφάζανε τους δασκάλους,

Έλληνες γραμματιζούμενους, παπάδες,

πλείστους άλλους,

Τη γλώσσα τη βουλγαρική,

‘θελαν τη δήθεν Μακεδονική,

με Φόνους μάταια να επιβάλλουν,

όμως γραφτό τους ήτονε άλλοι

να τους προλάβουν.

Σήκωσαν ανάστημα βλέπεις, οι Γραικοί,

στο άδικο του Βούλγαρου κομιτατζή,

με τον Παπά τους τον Καστοριανό,

τον επίσκοπο το Γερμανό,

Κείνος ήτανε που ολούθε τριγυρνούσε,

και το ντουφέκι του σαν άγιο ραβδί

τους Βούλγαρους χτυπούσε.

Θάρρητα να δώσει θέλοντας

και του Χριστού Εικόνα στο Λαό,

που είχε σκιαχτεί απ’ το αίμά του,

της Νιότης τον αφανισμό,

χαρίζει της Παναγιάς το Φυλαχτό

στον άμαχο τον πληθυσμό,

για Θεία ανακούφιση, Αγάπης λυτρωμό.

Που ΄σαστε μωρέ Έλληνες;

Ποιος τέλος θα βάλει στο αίμα το Ελληνικό

που ρέει δίχως γιατρικό,

σε τούτη τη γη την Ιερή, που αιμορραγεί

σαν ξέχειλη αστείρευτη πηγή;

Πνιγότανε τότε ο Μελάς,

κι ο πόθος για λεύτερη Μακεδονία

διαπερνούσε σαν Φωτιά,

έκαιγε όλο το κορμί,

δεδηλωμένη αγωνία.

Μαζί κι οι Επιτροπές οι Μακεδονικές,

οι Εταιρείες οι Εθνικές,

που μάζευαν εσπευσμένα τον παρά

όπλα να αγοράσουν,

προσάναμμα αγώνα Εθνικού,

οι πολιτικάντηδες

μήπως κι αντιδράσουν.

Όμως, ο Θεοτόκης έμενε σιωπηλός,

εθνικό, να μην τολμά λόγο

να ξεστομίσει.

Όλοι κρυφά τότε να αγωνιούνε,

ένοχοι για τους αλύτρωτους αιώνες

Αίμα να τους χρωστούνε.

Ένοχοι που με σπαθί το γόρδιο δεσμό

ήταν αδύναμοι να το δούνε.

Και οι Ξένοι ηγεμόνες ;

Αυτοί, αλλού τα όμματά τους

ρίχνουνε τάχατες το αίμα το Ελληνικό,

άρατο το θωρούνε.

Την οργή του ο Παύλος μολογά

στον Ίωνα Δραγούμη,

τον Ίδα, της γυναίκάς του τον αδελφό,

κι άφθαστο Πατριώτη.

Πλέον κανείς δε βοηθά,

κείνος του μήνυσε ταχιά

την Εθνική γραφή του.

Αφού ούλοι τα χέρια μας χτυπούν,

να αφήσουμε τα μελλούμενα

τυχαία για να πορευτούν;

Μελά μου δεν ακούς; Δεν ακούτε όλοι σας

Γραικοί τη Μακεδονία μας απελπισμένη;

Τι άλλο θέλετε κείνη να σας πει,

το Αίμα της στα πόδια σας

απάντηση τη Λευτεριά προσμένει.

Αντάμα με ισάξιους,

Πολεμιστές συντρόφους,

τον Παπούλα, τον Κοντούλη

και τον Κολοκοτρώνη

κίνησε, Άνοιξη του ΄04, ο Μελάς

για τη Μακεδονία.

Αυτόπτης μάρτυρας να δει

το χέρι του Κομιτατζή

ίσαμε που ‘χει πια χωθεί.

Όραμα είχε μόνιμο ίδιο με του Καλαποθάκη,

την πένα που ‘χαν βάλει κεφαλή,

Φρουρό, ακοίμητο Συντονιστή,

στο Κομιτάτο το Μακεδονικό,

για ατέλειωτο αγώνα Εθνικό.

Μέσα του τότε ο Παύλος

ρίζωσε την πρώτη που ‘χε νόηση,

πεποίθηση την έκαμε

λιτή σαν κατανόηση.

Πως μήτε η ευγένεια,

μήτε η διπλωματία,

ούτε και το ουδέτερο,

ούτε κι ο παράς του ιδιώτη η χορηγία,

να προασπίσει, δεν μπορεί

τα Ιερά και τα Όσια της Φυλής,

που ‘μεναν σε αργία.

Πίστη γίνηκε πράγματι του Μελά,

καλώς σαν καμωμένη,

πως η Ώρα των Όπλων ωρίμασε,

και η γη η Βορινή, η Μακεδονική

Αρματολίκι θε να γενεί,

Εικόνα παλαιή των χρόνων

των Αγράφων,

του Κατσαντώνη τ’ άφθαστου,

του τρομερού Βλαχάβα,

του Διάκου του Ηρωικού,

του Γεώργιου Σεϊντάνη,

του Κρήτη του οπλαρχηγού,

που σφάξανε οι Βούλγαροι

το ’03 σα δαμάλι.

Εκδίκηση το αίμα τους ζητά

και σένα Ήρωα σε βαφτίζουν,

Παπά, Πολεμιστή ζευγά,

Ακάματο Ψυχοπαλικαρά.

Αντάρτης γίνηκες εύφημος,

απ’ τον πατέρα και το γιο

το όνομά σου παίρνεις.

Ο καπετάν Μίκης-Ζέζας ο Σταυραετός,

με το άτι σου περήφανος, στητός,

με τα όπλα σου τώρα σα ληστής,

του Έθνους ο Αγωνιστής,

σαν ίσκιος ξαποσταίνεις.

Μακεδονίτικη στολή φοράς

κάθε ανάσα και στιγμή.

Αρματολός και Κλέφτης,

βαριά τσαρούχια βήματα,

που τρέμει η γης τα ίχνη,

την κάπα την ποιμενική,

ασήκωτη μες στη βροχή,

βαριά κι ανάλαφρη μαζί,

καρδιά περήφανα τη σέρνεις.

Να σου πιο πίσω ακολουθούν

στα άρματα ζωσμένοι,

τριανταπέντε Κρήτες Πήγασοι

ληστές κι αντρειωμένοι,

ούλοι τους Αστραπόγιαννοι,

απ’ αετοφωλιά του Διγενή,

Ακρίτες για βγαλμένοι.

Απ’ το Λέχοβο, τη Λιγκοβάνη, τη Δροσοπηγή

φεύγουν αρματωμένοι,

ολημερίς γυρνούνε στα χωριά,

τη γλώσσα του Κομιταζή

του Βούλγαρου να κόψουν,

και ας έχουν στο κατόπι τους

Οθωμανούς αλλόπιστους, που σαν Γραικούς

αβίαστα θέλουν να πετσοκόψουν.

Πέφτει η σκιά σου Ήρωα

μπρος στο Βορρά στο Νότο,

σε Δύση, σε Ανατολή,

σένα φωνάζουν Πρώτο.

Τον εθωρούνε οι παπάδες,

αφού το θυμιατό τους

έκανε ξανά στην Εκκλησιά μας

του Χριστού, στρατιώτες, αφεντάδες.

Τον εθωρούνε κι οι δασκάλοι,

και στην αλφάβητο τα κούτσικα

σεμνά μες στα σχολειά,

λαλούνε την πάλι.

Θάρρος μπολιάζει την Ψυχή

ο αγρότης Μακεδόνας,

σκάβει τη γη με το υνί

πριν έρθειο Χειμώνας.

Σύρε και συ όμορφη Νιά,

Μακεδονίτισσα γλυκιά,

τη στάμνα, με το γάργαρο νερό,

απ΄ τη πηγή να φέρεις,

μύρια ποτήρια δώσε απ’ το Μελά,

τη Λευτεριά στους Έλληνες

σα μάννα να προσφέρεις.

Σαν έτοιμη από καιρό,

Παύλο μου η ζωή σου,

Κλέφτικη κι Αντάρτικη επάνω στα βουνά,

η θύμηση των δικών σου,

της Νάτας, του Μίκη, της Ζωής,

σα νόστος και σα λύτρωση

κρυφογελά εμπρός σου.

Είσαι ευσυγκίνητος, ευγενικός,

άκρατα συναισθηματικός,

ώριμος σαν αυτοσαρκασμός.

Στο ηθικό το δίλημμα,

στιγμή δεν σάστισες Λεβέντη,

διάλεξες τη Μακεδονία,

ήξερες το βόλι το εχθρικό,

πως κάπου, κάποτε θα σε ‘βρει

στη γωνία.

Μα είδες κείνο το Όραμα που χάραξε

πορεία, πως η Πατρίδα σου

τη σάρκά σου ζητούσε,

να δούνε όλοι τη Λευτεριά,

που ο Έλληνας ποθούσε.

Ένδοξος τέτοιος θάνατος

ο Όμηρος ο Ραψωδός πάντα μαρτυρούσε.

Κάλλιο έτσι να φύγεις στα στερνά,

Σταυραετός, παρά γεμάτος, καθιστός.

Χίλιες φορές, του Έθνους σου Αγωνιστής,

παρά για μια στυγνός εκτελεστής.

Αμέτρητες να ‘σαι Πολεμιστής,

παρά υπερφίαλος, απόμακρος σχολιαστής,

Κάλλιο ανδρείος Ελευθερωτής,

παρά με ψήφο για αντίτιμο πολιτευτής,

μύριες της εξουσίας καλύτερα ο Αρνητής.

Άτακτος και Κλέφτης,

Αντάρτης από καιρούς παλαιός,

Ακρίτας Ανυπέρβλητος,

Πέλεκυς Μακεδονικός.

Κι ήρθε ο Οκτώβρης,

το Μαύρο κι ο Θάνατος,

άσπλαχνα Παύλο μου,

ανεμώνη να σε κόψει.

Κείνο που ονειρεύτηκες,

φευ, δεν πρόλαβες στην όψη.

Τα φτερά σου τώρα Αετέ

έκρυψε η γη η χθόνια

κομμένα άδικα γυρνούν,

άψυχα και νεκρά αηδόνια…

Τα μάτια σου με λίρες Τούρκικες

έσφαλε ο Χάρων ο λεμβούχος,

στον ποταμό Αχέροντα

του Έθνους του Ελληνικού

γίνηκες ανδρείος Δικαιούχος.

Εικόνα μας ‘ρχεται απ’ τη Στάτιστα,

χωριό των Κορεστίων,

κει που του Ήρωα κόπηκε η σύντομη ζωή,

υφαίνοντας της Ιστορίας την αρχή.

Προδότης ενεργούμενος

του Μήτρου Βλάχου του Κομιτατζή,

τον έριξε σε σπιούνων μαεστρία.

Κι έτσι μαζώχτηκαν ταχιά

τη νύχτα οι Οθωμανοί,

χωροφυλάκοι κάμποσοι κι

άλλοι πολλοί για τακτικοί,

εκ του Μακρυχωρίου.

Σένα γυρεύαν, Παύλο μου,

τη νιότη σου να κόψουν

μη τύχει κι οι Έλληνες

μαζί σου να προκόψουν.

Φυλάξου Βολάνη οπλαρχηγέ,

σύντροφε του Θανάτου,

κρύψου κι εσύ Μαλέτσκο μου,

στα Μυστικά του Βάλτου!

Την πλάτη μάλλον μας πήρανε,

πρόσεξε Στρατηνάκη,

το νού σου Σύντροφε μείνε σιμά,

τα βόλια τους φαρμάκι.

Που ‘σαι μωρ’ Πύρζα έμπιστε;

Ρίξε και σύ φωτιά, μπαρούτι!

Τρέξε μαζί μου Χατζητάση,

είναι ο αντάρτης Πόλεμος

της Λευτεριάς η βάση.

Έξοδο παίρνει ο Μελάς

τραβάει άφοβα στον αχυρώνα,

το βόλι όμως τον πρόλαβε

στη μέση του χιτώνα.

Ο Παύλος νοιώθει το μάταιο

για τη ζωή του αγώνα,

φωνή σαν βγάζει ύστατη

τον Πύρζα παίρνει αγκαλιά

τραβώντάς του τον αγκώνα.

Πάρε ετούτο το Σταυρό, τον έχω για τη Νάτα,

κουβάλα και τα όπλα μου

κληρονομιά, για τα παιδιά μου πάρ’ τα.

Φιλά με πίστη το Σταυρό και σιγοψιθυρίζει:

“Σημαία μου σε αγαπώ, Ψυχή μου σε αφήνω

Μάρτυρα έχω το Θεό, Ελλήνων την Ελπίδα,

και σε Μακεδονία μου για νέα μου Πατρίδα!”.

Κλάψε στα πέρατα Λαέ,

τον Έλληνα Ήρωα που ‘φυγε νεκρός

για τη Μακεδονία.

Κλάψτε και σεις,

Κώστα Ισχόμαχε, Πασχάλη Λεωνίδα

και εσύ βρε Βούλγαρη αγωνιστή,

τον αρχαίο Πελοπίδα.

Κλάψε κι εσύ βρε Όλυμπε,

με τον Κοσμά Δουμπιώτη.

Κλάψε και συ Αηδόνι μου στα Γρεβενά

τον Μπρούφα, που το αίμά του

το ‘πνιξε η Τουρκιά

απ’ το Μελά πιο πρώτη.

Παπαρρηγόπουλε, καθηγητή εξιστόρησε

το Έπος, τον Ήρωα αγωνιστή,

που έφυγε εφέτος,

εσύ Θεόκλητε πρώτε Παπά

τα δέοντα να ψάλλεις.

Τώρα Δραγούμη Ίωνα, Βικέλα, Καυτατζόγλου,

μαζεύτε όλο τον παρά,

να στείλετε εκεί ψηλά,

να αγορασθεί η Λευτεριά,

με όπλα που άφησε για ιδανικά,

ξοπίσω του ο ένας, ο Αντάρτης,

ο Παύλος ο Μελάς, Μακεδονίας Φίλιππος,

γεννήτοράς της, Χάρτης.

Θρηνώ ωρέ Παύλο μου κι εγώ,

κι ας είμαι τελευταίος,

την κεφαλή σου που κόπηκε

στη Στάτιστα βιαίως,

Θρηνώ το σώμα σου νεκρό,

κείθε στο Πισοδέρι,

που ετάφη μες στην

Καστοριά στου Γερμανού τα μέρη.

Χρωστώ σε σένανε κερί

στην Εκκλησιά,

μεγάλη είν’ η Χάρη της

που σε κρατά,

στης Αγιάς Παρασκευής

την ιερή αγκάλη…

Θρηνώ τους Κρήτες, τους Ληστές,

τους Μακεδονομάχους,

όλους τους άδολους Ευπατρίδες,

που χύσανε το αίμα τους.

Και κείνους που ‘ναι οι

Άγνωστοι, Ατρόμητοι Πολεμιστές

που αργότερα Παύλο μου, δεν τους είδες.

Τον Βάρδα τον οπλαρχηγό,

τον Κατεχάκη Γιώργο,

και κείνονε τον Κρητικό,

το Θύμιο τον Καούδη,

που λούφαξε ο Βούλγαρος Κομιταζής,

μπροστά τους άπραγο, κούτσικο,

μαθητούδι!

Να δες και το Συντονιστή

πια τώρα του Αγώνα του Μακεδονικού,

τον Λάμπρο τον Κορομηλά,

αόρατο οργανωτή, γενναίο Ελλήνων προμαχώνα.

Ξημέρωσε Μορίχοβο, Βίτσι

κι όρεα ψηλά, καλέστε να ‘ρθουνε

όλοι οι νεκροί, οι αντάρτες των Ελλήνων.

Να ‘ρθουνε όλοι οι Ψυχογιοί

της Νιας Μακεδονίας,

Μαρίνο Λυμπερόπουλε, Μωραϊτη Μιχαλάκη,

Σπυρίδωνα Φραγκόπουλε,

κι εσύ Αετέ Βλαχάκη.

Ας έλθουν και οι αιματόβρεχτες βροχές,

μπρός στα Καστανοχώρια,

ας έλθουν και στη Φλώρινα, τα Γρεβενά

σαν βόλια.

Κείνα που πήραν τη ζωή,

του Νικολούδη Ευάγγελου, του Κώστα του Γαρέφη.

Κείνα που ‘κοψαν την αυγή

του Γεώργιου Σκαλίδη,

τον ‘Ηλιο του αξιωματικού,

του Χρήστου του Παντούνα,

κι εκείνων που μορφώθηκαν,

Κόκκινη Παπαρούνα.

Μα, να σου απ’ τα Παραλίμνια χωριά,

των Γιαννιτσών τη Λίμνη,

να σου ξεπροβάλλουν οι Ήρωες,

οι Αετοί, κείνοι που έχουν μείνει.

Ο Κάλας, ο Άγρας Τέλλος, ο ανδρείος Νικηφόρος,

όλοι τους σκληροί Πολεμιστές,

άφοβοι Πατριώτες.

Έχουν στο νού τους το Μελά,

φωτιά ξερνούν τα όπλά τους

στους Βούλγαρους συνωμότες.

Έχουνε προστάτιδα τη Μάνα Παναγιά,

ιδανικά με αντάρτική μαγιά,

αρματολίκι στήσανε για Λευτεριά,

όνειρο τη γη των Ελλήνων Μακεδόνων!

Που ‘στε τώρα άραγε Κλέφτες κι Αντάρτες

του Βορρά, νεκροί Καπεταναίοι;

Φιωτάκη, Ζιάκα, Φλάμπουρα,

Γκούρα, Φούφα και Δοξογιάννη;

Στο Πάνθεον μη δεν είσαστε,

των ατρόμητων Ηρώων των Ελλήνων;

Κεί που ο Ουρανός προσεύχεται εις στο Θεό

κι η γη Τον προσκυνάει;

Που ΄στε μωρέ Αγωνιστές ετούτων των καιρών;

Που βρίσκεστε χαμένοι;

Που ‘ναι όλοι οι Ήρωες κείνους

να τραγουδήσουν;

Μην είναι μες στο αίμα μας;

Κρυφοί, Πολεμιστές Πνευμαφόροι;

Μην είμαστε άφθαστοι Αετοί;

Ή μήπως ήρθε η ώρα μας αλήθεια να γενούμε;

Φτιαγμένοι μήπως είμαστε

απ’ του Μελά την πάστα;

Ραγιάδες δε γεννηθήκαμε Ποτέ,

ούτε Γραικοί, ούτε Ρωμιοί,

με αλλόθρησκους αφεντάδες,

τα όνειρα του Έλληνα δε δέχονται αγάδες!

Λεύτεροι είμαστε ωρέ,

αέναα Σύννεφα, Μακεδονίτικα πουλιά,

Βροχή ατέλειωτη σαν πέφτει,

στης Ηπείρου τα αγέρωχα Βουνά,

Ήλιος ακριβοθώρητος που ευωδιάζει

στον Κάμπο, ή πέρα στο Μοριά.

Ντουφέκια, σπάθες έτοιμες απ’ την Κρήτη,

ασπίδες που έχει ο Διγενής

στη Θράκη μες στο Σπίτι,

Δωριείς φρουροί στα Επτάνησα,

Ίωνες στις Κυκλάδες

και κει στα Δωδεκάνησα,

οι Ίκαροι στο Αιγαίο μας

Αθάνατοι Μελάδες.