Φραγκίσκος, Παζολίνι και Μπόρχες - Του Τάκη Θεοδωροπουλου

Οταν στη δεκαετία του εβδομήντα το Βατικανό είχε προκαλέσει το δημοψήφισμα για τις αμβλώσεις, ο Πιερ Πάολο Παζολίνι είχε ταχθεί στο πλευρό της δηλώνοντας ότι θα ψηφίσει κατά της νομιμοποίησης. Σοκ και δέος είχε καταλάβει την κοινότητα των απανταχού προοδευτικών. Πώς είναι δυνατόν ένας αριστερός, ομοφυλόφιλος, ποιητής του περιθωρίου να υιοθετεί μια τόσο οπισθοδρομική στάση; Θυμάμαι το άρθρο κάποιας ψυχαναλύτριας, η οποία υποστήριζε πως επειδή ακριβώς είναι ομοφυλόφιλος, ταυτίζεται με το έμβρυο και ως εκ τούτου αντιμετωπίζει την άμβλωση ως δολοφονία. Η ψυχιατρική αντιμετώπιση των αιρετικών και ουχί ορθοφρονούντων δεν ήταν προνόμιο μόνο των απολυταρχικών καθεστώτων του μακαρίτη υπαρκτού.

Αναρωτιέμαι πολλές φορές τι θέση θα έπαιρνε ένας άνθρωπος σαν τον Παζολίνι στο θέμα του γάμου των ομοφυλοφίλων και στη δυνατότητα υιοθεσίας παιδιών από τα ομόφυλα ζευγάρια. Πιστεύω ότι, ακόμη και αν τον υιοθετούσε, δεν θα αντιμετώπιζε το όλον θέμα ως λυδία λίθο της πολιτικής ορθότητας. Διότι το όλον θέμα σήμερα δεν είναι μόνο ποια θέση παίρνεις απέναντι στο ζήτημα, είναι ότι αν τολμήσεις να εκφέρεις την παραμικρή αμφιβολία αυτομάτως είσαι υπόλογος ομοφοβίας. Προσωπικά, διατηρώ το δικαίωμα της αμφιβολίας. Ενώ θεωρώ ότι δύο άνθρωποι του ιδίου φύλου που αποφάσισαν να περάσουν τη ζωή τους μαζί μπορούν να έχουν ίσα δικαιώματα και με τα ετερόφυλα ζευγάρια, δεν μπορώ να μη σκεφτώ ότι και το παιδί δικαιούται να μεγαλώσει σε έναν κόσμο όπου υπάρχει και το αρσενικό και το θηλυκό. Ακόμη και στις μονογονεϊκές οικογένειες το άλλο φύλο προϋποτίθεται, έστω ως απουσία, δεν καλύπτεται από κάποιο υποκατάστατο.

Οταν ακούω πως η Καθολική Εκκλησία ή ο νέος Πάπας, όπως και ο προηγούμενος, διακρίνονται για τις συντηρητικές τους απόψεις, δυσκολεύομαι να αντιληφθώ τι εννοεί αυτός που το λέει. Η Εκκλησία οφείλει να είναι συντηρητική, εκ παραδόσεως και εκ φύσεως, απλώς η έννοια της συντήρησης, όπως και της προόδου, αν δεν παραμείνουν νεκρό δογματικό γράμμα, ως είθισται παρ’ ημίν, οφείλουν να επεξεργάζονται τον κόσμο τους. Αλλος ο συντηρητισμός της Ιεράς Εξέτασης, άλλος του ιδρυτή του τάγματος των Ιησουιτών Ιγνάτιου Λογιόλα, και άλλος του πρώτου ιησουίτη Πάπα στην ιστορία, του Φραγκίσκου.

Οταν επί Ιωάννη Παύλου Β΄ το δικαστήριο του Βατικανού είχε αναθεωρήσει τη δίκη του Γαλιλαίου και τον είχε αθωώσει, πολλοί είχαν γελάσει. Η εφημερίδα Liberation είχε δημοσιεύσει την είδηση με υπέρτιτλο «Επιστημολογία». Σύμφωνοι, ακούγεται λίγο αστείο, πλην όμως δείχνει την έστω καθυστερημένη ευαισθησία της Καθολικής Εκκλησίας απέναντι στους καιρούς που αλλάζουν, μαζί με τις κινήσεις των πλανητών. Πόσο διαφορετικά θα ήσαν τα πράγματα εάν η δική μας Ορθοδοξία είχε το πνευματικό θάρρος να αναθεωρήσει ή, έστω, να αναγνωρίσει ότι κάποια θέση της ανά τους αιώνες είναι λανθασμένη και δεν μπορεί να ισχύει πλέον.

Δεν είμαι θρησκευόμενος. Δυστυχώς για μένα, διότι αν ήμουν, υποθέτω ότι θα είχα λύσει πολλά από τα συνειδησιακά προβλήματα που με βασανίζουν. Ως εκ τούτου, δεν μπορώ παρά να αντιμετωπίσω με τον δέοντα σεβασμό το θρησκευτικό αίσθημα με όποιον τρόπο και αν εκφράζεται. Οι πιστοί που περίμεναν στην πλατεία του Αγίου Πέτρου μες στο κρύο και στη βροχή τον καρδινάλιο –«αυτόν με τα κόκκινα ρούχα», όπως είπε κάποιος ρεπόρτερ– να ανακοινώσει το habemus papam, σε κάποιον παράδεισο ελπίζουν. Σας ενοχλεί το υπερθέαμα; Σκεφθείτε μόνο πόσα χρωστάει η ιστορία της τέχνης στην αγάπη της Καθολικής Εκκλησίας για το υπερθέαμα. Χάρη σε αυτήν έχουμε τη μεγάλη ζωγραφική και τη μεγάλη αρχιτεκτονική της Αναγέννησης. Την ώρα που γράφω αυτές τις γραμμές, ακούω την υπερπαραγωγή του Μότσαρτ που λέγεται Ρέκβιεμ.

Ο νέος Πάπας κατηγορείται πως συνεργάστηκε με τη χούντα του Βιντέλα. Απαράδεκτο, συμφωνώ. Η χειραψία του Μπόρχες με τον δικτάτορα της Αργεντινής τού είχε κοστίσει, κατά πολλούς, το Νομπέλ. Διάβασα πως ο Φραγκίσκος είναι αναγνώστης του Μπόρχες και του Ντοστογιέφσκι. Τον λένε και «Πάπα των φτωχών». Ως αρχιεπίσκοπος του Μπουένος Αϊρες κυκλοφορούσε με το λεωφορείο και το μετρό. Και σίγουρα δεν είναι τυχαίο που επέλεξε το όνομα τού κατά Καζαντζάκη «Φτωχούλη του Θεού». Η Καθολική Εκκλησία σπαράσσεται από σκάνδαλα, παιδοφιλία, ατασθαλίες οικονομικής διαχείρισης, προβλήματα γραφειοκρατίας της Κούρια. Είναι απαράδεκτη και η εμμονή της στην απαγόρευση των προφυλακτικών, που ανοίγει δρόμους στη διάδοση του AIDS. Θυμάμαι ακόμη τον Αντρεότι στην ταινία «Il Divo» να λέει στους ανακριτές του πως πηγαίνουν με τον Ντε Γκάσπερι στην εκκλησία συχνά για να συνομιλήσει ο ένας με τον Θεό και ο άλλος με τους εκπροσώπους του. Δεν υπάρχει ιστορικός οργανισμός που να μην κουβαλάει στις πλάτες του τη λάσπη της ανθρώπινης ζωής.

Επειδή όμως δεν είμαι καθολικός, εκείνο που ψάχνω είναι η σοβαρότητα. Αυτό που λείπει περισσότερο από οτιδήποτε άλλο στη χώρα τού «εντάξει, μωρέ, δεν έγινε και τίποτε, οι άλλοι είχαν Ιερά Εξέταση ενώ εμείς δεν είχαμε ποτέ».

Η Καθημερινή