Παραμυθένιες κατοικίες της ρομαντικής Αθήνας - Του Τάσου Κοντογιαννίδη

Οι ονομαστές βίλες, «Μαργαρίτα» και «Θών», στους Αμπελοκήπους  που γκρεμίστηκαν

Του Τάσου Κ. Κοντογιαννίδη
akontogiannidis@yahoo.gr

Φωτο: Η «βίλα Μαργαρίτα», όπως ήταν στη δεκαετία του ’50

Την παλιά καλή και ρομαντική εποχή, πριν από 100 χρόνια, οι Αθηναίοι του κέντρου της Αθήνας έπαιρναν με τις οικογένειες τους το τράμ Νο 10 «Θών –Θησείο» για μια εκδρομούλα στην πλατεία των Αμπελοκήπων, όπου ήταν το τέρμα, για να δουν δυο στολίδια της πρωτεύουσας, που έμοιαζαν με παραμυθένια σπίτια. Τη «βίλα Μαργαρίτα» που δέσποζε στα ανατολικά της πλατείας και την «βίλα Θών» στο βόρειο σημείο, με ταβέρνες και καφενεία τριγύρω για να εξυπηρετήσουν τους … «εκδρομείς».

Φωτο: Το παραμυθένιο σπίτι με τα 32 δωμάτια πριν κατεδαφιστεί το 1970

Αυτά τα δύο κομψοτεχνήματα, δυστυχώς είχαν χρονικό όριο βίου μικρότερο του ανθρώπου. Στα 65 χρόνια γκρεμίστηκε η «Μαργαρίτα» και στα 52 η «Θών». Εμφανίστηκαν στην Αθήνα, στα τέλη του 19ου με αρχάς του 20ού αιώνα. Με την παρουσία τους αυτή, εμφανίζονται στην αρχιτεκτονική δείγματα εκλεκτικισμού, από την παλιά και νέα φρουρά  αρχιτεκτόνων, εμπνευσμένα  από παλιούς ρομαντικούς ρυθμούς, που δημιούργησαν τον νεοκλασικό ελληνικό ρυθμό. 
Η παραμυθένια βίλα Μαργαρίτα, βρισκόταν  στη διασταύρωση των λεωφόρων Κηφισίας και Μεσογείων, που κατά τον Κώστα Μπίρη, δεν μπορεί να θεωρηθεί Αθηναϊκό έργο. Κτίσθηκε το 1905, πάνω σε σχέδια άγγλου αρχιτέκτονα, σε ύφος μεσαιωνικού πύργου της πατρίδας του, από Αρμένιο μηχανικό, πάροικο αγγλικής υπηκοότητος, που διατηρούσε κατάστημα παλιών έργων τέχνης στην γωνία των οδών Ερμού και Βουλής. Η κατοικία ανήκε στον Ευστάθιο Λάμψα και ήταν μια αρχιτεκτονική φαντασία, με κόκκινη πελεκητή πέτρα, κωνικό τρούλο και στέγες καλυμμένες από μολυβδόφυλλα. Ο Λάμψας, ιδιοκτήτης του ξενοδοχείου «Μεγάλη Βρετανία», ήταν παντρεμένος με την πλούσια γαλλίδα Παλμύρα Παλφρουά, κι έδωσαν στη βίλα το όνομα της θετής κόρης τους, Μαργαρίτας.

Φωτο: Η «βίλα Θών» όπως ήταν στη δεκαετία του 30

Η «βίλα Θών», βρισκόταν  σε μικρή απόσταση, στη συμβολή των λεωφόρων Αλεξάνδρας και Κηφισίας στους Αμπελοκήπους, που όλη η περιοχή περί τα τέλη του 19ου αιώνα ήταν ένας απέραντος αμπελώνας, εξ ού και το όνομα Αμπελόκηποι. Εκεί, ο αυλάρχης  του βασιλιά Γεωργίου Α΄ Νικόλαος Θών, έχτισε την κατοικία του, η οποία θεμελιώθηκε σε σχέδια του αυστριακού αρχιτέκτονα Ερνέστου Τσίλερ το 1887 και ήταν έτοιμη το 1891. Το ευρύχωρο σαλόνι της κατοικίας στόλιζαν πίνακες μεγάλων ζωγράφων, όπου δέσποζε η ελαιογραφία του Ιακωβίδη «εσπερινό ανάγνωσμα», που αγόρασε ο Θών το 1898 έναντι 3.000 δρχ. Στον περιβάλλοντα χώρο υπήρχε μικρό πάρκο με γλυπτά, ενώ το 1895 αναγέρθηκε και ο μικρός ναός του Αγίου Νικολάου με ημισφαιρικό θόλο, που σώζεται μέχρι σήμερα.

Φωτο: Η βίλλα Θων το 1937

Μεγάλο κοσμικό γεγονός για την αριστοκρατία της εποχής, ήταν οι αρραβώνες και οι γάμοι της θυγατέρας του Θών, Μαρίκας, στις 6 Δεκεμβρίου 1905, «εν τη πολυανθεί επαύλει του Νικολάου Θών εν Αμπελοκήποις …» με έναν εξαίρετο επιστήμονα, τον 29χρονο χειρουργό  Θ. Παπαϊωάννου. Ο Θών είχε και δύο γιούς, τον «καλό» και τον «διεστραμμένο» σύμφωνα με τον Τύπο της εποχής.

Φωτο: Το εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου που διασώθηκε και υπάρχει μέχρι σήμερα, με φόντο το συγκρότημα γραφείων

Ο Νικόλαος Θών  διορίστηκε από τον βασιλιά  Γεώργιο Α΄ διευθυντής  του Εθνικού θεάτρου, το οποίο χτίστηκε σε οικόπεδο που παραχώρησε ο ίδιος στην οδό Αγίου Κωνσταντίνου. Και ο βασιλιάς, χρησιμοποιώντας μια γενναία δωρεά 10 χιλιάδων λιρών Αγγλίας του ομογενή  Χιώτη εμπόρου  Ευστρατίου Ράλλη, θεμελίωσε το κτίριο σε σχέδια του αρχιτέκτονα Ερνέστου Τσίλλερ το 1891. Από τη βίλα παρήλασαν μεγάλοι ηθοποιοί και συγγραφείς  που μετείχαν σε συσκέψεις για να  επιλέξουν με τον διευθυντή Θών, τα έργα που θα παραστήσουν στο θέατρο, που άνοιξε  τελικά τις πύλες του στις 24-11-1901.Ο Θών πέθανε το 1906, και οι κληρονόμοι του πούλησαν το 1921 όλο το συγκρότημα σε δύο επιχειρηματίες.

Φωτο:Η βίλα Θών, μετά την ανατίναξη της από τους Ελασίτες στα δεκεμβριανά το 1944

Η κατεδάφιση των δύο κτισμάτων

Η βίλα  Μαργαρίτα με τα 32 δωμάτια, όταν πέθανε η ιδιοκτήτρια Παλμύρα Λάμψα το 1939, πέρασε στα χέρια της εγγονής της Σοφίας, η οποία τη νοίκιασε και στέγασε για λίγα χρόνια τη Δανική πρεσβεία. Κατεδαφίστηκε το 1970 και στη θέση της χτίσθηκε 9όροφο οικοδόμημα  της Εθνικής Τραπέζης. Η βίλα Θών, για ένα διάστημα, μετά το 1930, λειτούργησε ως κλινική και σχολή. Στα Δεκεμβριανά το 1944 την ανατίναξαν οι Ελασίτες και ένα μεγάλο μέρος της κατέρρευσε.  Αργότερα καθαρίστηκε ο χώρος και στη θέση του  ανεγέρθηκε συγκρότημα γραφείων μ’ ένα μικρό πάρκο.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Real News