"Θέλει αρετή και τόλμη η ελευθερία" - Του Απόστολου Βεργή*

Tα πράγματα δεν καταργούνται αλλά μετασχηματίζονται κι αυτή η διαδικασία περνά πρωτίστως απ' τα δικά μας χέρια. Τα προβλήματα παραμένουν. Αλλάζει όμως οπτική γωνία η επαφή μας με αυτά, πότε αποκαλύπτοντας και πότε κρύβοντας κάποιες απ' τις πλευρές τους. Πλέον κατέχουμε γνώσεις περισσότερες από όσες κατά το παρελθόν. Παρόλα, όμως, αυτά, οι περισσότερες προσπάθειες μετασχηματισμών αργούν να πολύ να ολοκληρωθούν κι αλλοτριώνονται από τον χρόνο. Η μη αποδοχή ότι η θέληση των ανθρώπων παρεμβαίνει και αυτή ανασταλτικά στις πορείες των μετασχηματισμών, εκ των πραγμάτων, μας οδηγεί σε λάθος συμπεράσματα. Λειτουργούμε συνήθως αμυντικά υπερασπιζόμενοι την "θέση"· την "θέση" που φαντασιακά (πολλές φορές) την θεωρούμε άκρως επαναστατική και ας μην είναι. Άλλωστε η φαντασία συνδέεται με το υποκείμενο, με δεσμούς αυτοσυντηρήσεως και αυτούς τους προβάλλει πάνω στο υποκειμενικό Εγώ - εκεί χάνεται συνήθως η δημιουργική της φύση που χρειάζεται για να αναπτυχθεί, το ρίσκο, το κάτι παραπάνω: αυτό που ειν' πραγματικά επαναστατικό.

Η πορεία των κοινωνιών βασίζεται σε συμβιβασμούς. Σε συμβιβασμούς που αφορούν σχέσεις κοινωνικών ομάδων. Συνήθως είναι αυτές οι διαδικασίες που ξενώνουν τους πραγματικούς επαναστάτες από την πορεία και ευνοούν τους ημετέρους των παγιωμένων συστημάτων και, φυσικά, κάθε λογής λαϊκιστική. Αυτό ακριβώς επιθυμεί το στείρο κεφαλαιοκρατικό σύστημα για να διαιωνιστεί επιβάλλοντας τις αρχές του.

Η κεφαλαιοκρατία μα και τα γραφειοκρατικά σοσιαλίζοντα συστήματα έχουν τοποθετημένο, ως αντικείμενο εκμεταλλεύσεως και ταυτοχρόνως ως εχθρό, τον άνθρωπο, θεωρώντας τον αριθμό και στρατευμένη παραγωγική μονάδα. Τέτοιες διαδικασίες δύνανται να λειτουργούν και να παράγουν για καιρό, και να θεωρηθούν πετυχημένες - δεν είναι παγιώσεις (στην πραγματικότητα) και η ανελευθερία των δομών τους τις οδηγούν σε πτώσεις τρανταχτές, σε κρίσεις και στο χάος.

Η ιστορία δεν συγχωρεί. Η ατομική μπόμπα δεν γίνεται να γυρίσει στο Β-29. Η σχετικότητα των γνώσεων παράγει Παρθενώνες, παράγει και Γκουλάγκ. Το ότι η "ηγεσία" στην σοσιαλίζουσα μορφή της (πείραμα Ε.Σ.Σ.Δ) απέτυχε να διαφοροποιηθεί σε τρόπο διοικήσεως από ότι η "ηγεσία" στον καπιταλισμό ή και στον φεουδαρχισμό, ήταν η μεγαλύτερη κοινωνική απογοήτευση των τελευταίων πεντακοσίων ετών· κι αντί για βήματα προς τα εμπρός, από το μαγικό κουτί του εικοστού πρώτου αιώνα, ξεπρόβαλαν, έχοντας επανέλθει: η κεφαλαιοκρατία, ο δεσποτισμός, μπορεί και ο Μεσαίωνας.

Τελικά το υπαρξιακό δίλημμα - ερώτημα των σημερινών κοινωνιών, είναι: μηδενίσαμε ή επαν - εκκινούμε; Κι επέκεινα: Ως τι; Ως εργαζόμενοι; Ως πιόνια; Ως προσωπικότητες; Ως δημιουργοί; - Ουσιαστικά τα δύο πρώτα προκύπτουν, ενώ για τα επόμενα πρέπει αν υπάρξουν κατάλληλες συνθήκες· κυρίως ελεύθερα πεδία για προσωπικότητες και για δημιουργούς· ελεύθερα πεδία για να εκτεθούν, για να προσφέρουν.

Επικαλούμαι τον ποιητή Κάλβο ("θέλει αρετή και τόλμη η ελευθερία"). Θα ρθει καιρός που θα διαδηλώνουμε όλοι μαζί για να διεκδικήσουμε τις ελευθερίες μας ως πρόσωπα. Μπορεί το σχήμα να φαίνεται οξύμωρο - όμως είναι αληθινό. Για να επιτευχθεί, όμως, πρέπει αν αποξενωθούν τα κυριαρχικά Εγώ από τις μαζικότητες και να αντικατασταθούν με Εγώ δημιουργικά, ελεύθερα· Εγώ γεμάτα γνώση και θέληση, όχι για δύναμη, αλλά για προσφορά - αρκεί να κατανοηθεί ότι η πιο μεγάλη δύναμη πηγάζει απ' την προσφορά και πρέπει να αμείβεται.

* Συγγραφέας