Όταν η αλήθεια γίνεται δόγμα - Του Χρήστου Μπουσιούτα

Να πιστεύεις ότι μια ΑναρχοΜαρξιστική αντίληψη είναι η απόλυτη αλήθεια στην οποία οφείλουν να υποκλιθούν οι πάντες.

Να απαιτείς από όλους να την υιοθετήσουν, λες και η ζωή, με τις αντιφάσεις και τις πολυπλοκότητές της, χωράει σε ένα ιδεολογικό καλούπι.

Να διακηρύσσεις την ελευθερία, την ισότητα και την ανατροπή, αλλά να μην δέχεσαι καμία κριτική για τα δικά σου πιστεύω.

Να μιλάς για καταπίεση, αλλά να τη συνεχίζεις με άλλο πρόσωπο, 

αυτό της απόλυτης αλήθειας που δεν επιδέχεται αμφισβήτηση, ξεχνώντας ότι όταν κάθε ιδεολογία γίνεται δόγμα, καλλιεργεί τον φανατισμό.

Και τότε δεν έχει καμία σημασία αν κρατάς κόκκινη σημαία ή μαύρη.

Το χέρι που την κρατά μπορεί να γίνει εξίσου καταπιεστικό.

Να φωνάζεις για ελευθερία της έκφρασης αλλά να δείχνεις με το δάχτυλο όποιον δεν συμμερίζεται τις ρητορικές σου.

Να λες πως είσαι με τον άνθρωπο, αλλά να ακυρώνεις κάθε διαφορετική οπτική στο όνομα μιας «σωστής» συνείδησης.

Να καταγγέλλεις την εξουσία, αλλά να διεκδικείς το μονοπώλιο της ηθικής, σαν άλλος μικρός επίδοξος ηγεμόνας.

Να ορκίζεσαι στην κοινωνική δικαιοσύνη, αλλά να μισείς περισσότερο αυτούς που δεν συμφωνούν μαζί σου, παρά εκείνους που πραγματικά σου λένε ψέματα.

Ή, ακόμα χειρότερα, γίνεσαι εσύ ο αφέντης που κάποτε ήθελες να ρίξεις.

Και τότε, δεν πολεμάς πια το σύστημα, το αναπαράγεις.

Με άλλα χρώματα, με άλλες λέξεις, μα με τις ίδιες μεθόδους.

Μιλάς για ελευθερία στην άποψη, μα δεν αντέχεις τον διάλογο.

Μιλάς για ισότητα, αλλά απαιτείς υποταγή.

Μιλάς για συλλογικότητα, μα δεν συγχωρείς την ατομικότητα.

Δεν σε νοιάζει ο διάλογος, σε νοιάζει η επικράτηση.

Όχι η δικαιοσύνη, αλλά η επιβεβαίωση.

Κι έτσι, σιγά σιγά, η ιδεολογία γίνεται φρούριο, τα επιχειρήματα γίνονται πολιορκητικές μηχανές και οι άνθρωποι που διαφωνούν, εχθροί προς εξόντωση.

Όμως δεν φτιάχνονται ελεύθερες κοινωνίες με φανατισμό.

Δεν χτίζεται το μέλλον με αλάθητους στρατηγούς και πιστούς οπαδούς.

Ούτε με ανθρώπους που επιλέγουν να ενημερώνονται μόνο από πηγές που δεν έρχονται σε σύγκρουση με τις δικές τους θέσεις, ούτε περιχαρακώνονται σε ένα πλαίσιο που ταυτίζεται με τις δικές τους προσλαμβάνουσες 

Ο κόσμος αλλάζει όταν ακούγεται και η πιο άβολη φωνή.

Όταν η διαφωνία δεν καταστέλλεται, αλλά διευρύνει την γνώση.

Όταν η ελευθερία δεν γίνεται άλλο ένα σύνθημα, αλλά τρόπος ύπαρξης και αν δεν μπορείς να την αντέξεις τότε δεν διαφέρεις απ’ αυτούς που πολεμάς.

Μόνο που φοράς άλλη στολή και ένα προσωπείο που πίσω απ’ αυτό κρύβεται ο ίδιος παλιός μηχανισμός εξουσίας.

Η ανάγκη να μην θεωρείσαι «συστημικός», να επιβληθείς με όρους «συνείδησης» και να καθοδηγείς με το πρόσχημα του «δικαίου», μα με τις ίδιες παλιές δομές που τάχα θέλεις να γκρεμίσεις.

Γιατί, τι σημασία έχει αν ο καταπιεστής κρατάει σημαία με σφυροδρέπανο, αν η φωνή του πνίγει κάθε άλλη φωνή.

Τι σημασία έχει αν λες πως παλεύεις για τον λαό, όταν βλέπεις τον λαό σαν μάζα που πρέπει να «ξυπνήσει» με το ζόρι, με το «ξύπνημα» που μόνο εσύ ορίζεις.

Ο λαός δεν χρειάζεται άλλη μια αυθεντία.

Δεν χρειάζεται άλλη μια «μόνη αλήθεια» και ιδεολογική ομοιομορφία.

Χρειάζεται ανοιχτό μυαλό που να χωρά τον άνθρωπο και όχι την δική σου δικαίωση.

Γιατί όποια επανάσταση ξεχνά τον άνθρωπο, καταντά εξουσία με άλλο όνομα.

Και η ιστορία το ’χει δείξει ξανά και ξανά.

Οι πιο σκληροί δεσμοφύλακες είναι εκείνοι που κάποτε πέρασαν τη ζωή τους μέσα στα κάγκελα.

Κι όταν βγαίνουν από αυτά, αντί να τα γκρεμίσουν για όλους τα βάφουν με νέα χρώματα για τους «άλλους» αυτή τη φορά.

Και τότε, η ιδεολογία γίνεται άλλοθι.

Γίνεται πανοπλία που σε αιχμαλωτίζει.

Σε κάνει να μιλάς για τον λαό, αλλά να τον περιφρονείς όταν δεν σε χειροκροτεί.

Σε κάνει να λες «όλοι μαζί», αλλά να αντιδράς κάθε φορά που κάποιος διαφωνεί.

Η πραγματική επανάσταση δεν χτίζεται με βεβαιότητες, αλλά με αμφιβολίες και κουβέντες ανοιχτές.

Κι όποιος δεν αντέχει το διαφορετικό, δεν είναι επαναστάτης. 

Είναι επίδοξος δικτάτορας.

Και σ’ έναν κόσμο που πνίγεται από ιδέες-καλούπια,

ίσως το πιο ριζοσπαστικό που μπορείς να κάνεις είναι να ακούσεις. 

Να αμφισβητήσεις. 

Να παραδεχτείς ότι δεν έχω όλες τις απαντήσεις, αλλά μπορώ να μοιραστώ τις ανησυχίες μου.

Κι εκεί, ίσως, αρχίζει η αληθινή αλλαγή.

Γιατί η αληθινή αλλαγή δεν κραυγάζει, δεν κατασπαράζει, δεν απαιτεί υποταγή.

Δεν επιβάλλεται με θυμό, ούτε χτίζεται πάνω σε φόβο.

Ξεκινά από τον τρόπο που κοιτάς τον άλλον.

Από το αν τον βλέπεις ως αντίπαλο ή ως συνοδοιπόρο.

Από το αν θέλεις να τον κατανοήσεις ή να τον υποτάξεις.

Και ό,τι ντύνεται «Αλήθεια» για να εξουσιάσει, δεν είναι ιδανικό, 

είναι νέα μορφή βίας.

Ελευθερία είναι να μπορείς να στέκεσαι και δίπλα σε εκείνον που διαφωνεί.

Να τον ακούς χωρίς να θες να τον αλλάξεις.

Να τον σέβεσαι χωρίς να ρωτάς «σε ποιον χώρο ανήκεις».

Γιατί η κοινωνία που ονειρευόμαστε δεν χρειάζεται καμία «γραμμή» και αν δεν μπορεί να αντέξει τη διαφωνία, είναι καταδικασμένη.

Αν θέλεις έναν καλύτερο κόσμο μην τον χτίζεις πάνω στην δική σου αλήθεια, χτίσ’ τον πάνω και στην αλήθεια των άλλων.

Γιατί όσο πιστεύεις πως το δίκιο κατοικεί αποκλειστικά στη δική σου πλευρά, τόσο θα μοιάζεις μ’ αυτούς που κάποτε κατηγόρησες.

Και στο τέλος της ημέρας, αυτό που μένει δεν είναι η νίκη της ιδεολογίας σου, ούτε το πόσους έπεισες.

Αλλά το αν κοίταξες τον άλλον στα μάτια χωρίς θυμό, και με τη βαθιά συνείδηση πως ο αγώνας που αξίζει πραγματικά να δώσεις, είναι αυτός που δεν αφήνει κανέναν πίσω.

Κι αν υπάρχει κάτι που διαχωρίζει τον δογματισμό από την συναίνεση είναι ικανότητα να χωράς και τον άλλον, με την δική του διαδρομή, τα δικά του λάθη, τις δικές του αλήθειες.

Γιατί ο κόσμος δεν αλλάζει μόνο με ιδεοληψίες.

Αλλάζει με σεβασμό που δεν περνά μέσα από ιδεολογικά φίλτρα.

Με συζητήσεις που δεν καταλήγουν σε ετυμηγορίες.

Με το να μπορείς να πεις «δεν τα ξέρω όλα» και να μην αισθάνεσαι λιγότερος για αυτό.

Ο φανατισμός, κάθε φανατισμός, φοράει πάντα το ρούχο του ορθού.

Της ηθικής ανωτερότητας. Της κάθαρσης.

Κι εκεί, στο όνομα της μόνης «αλήθειας», γράφονται οι πιο σκοτεινές σελίδες της ιστορίας.

Και δεν χρειαζόμαστε άλλη μία.

Χρειάζεται να ξαναδούμε τι σημαίνει «μαζί», όχι ως στρατευμένη ομοφωνία αλλά ως εύθραυστη ίσως, αλλά ειλικρινής συνύπαρξη.

Ίσως, εκεί να αρχίζει και η πιο ριζική, η πιο αυθεντική μορφή επανάστασης.

Αυτή που δεν χτίζει τείχη και διαχωριστικές γραμμές, 

αλλά στηρίζεται στην αλήθεια της ανθρώπινης συνύπαρξης.

Μιας αλήθειας που δεν είναι μονόπλευρη, ούτε απόλυτη.

Είναι σύνθετη, γεμάτη αντιφάσεις σαν τον ίδιο τον άνθρωπο.

Και ίσως εκεί να βρίσκεται η βαθύτερη πράξη ελευθερίας.

Στο να αντέχεις την πολυπλοκότητα.

Να μη βιάζεσαι να χρωματίσεις τα πάντα με το δικό σου πινέλο.

Να βλέπεις πίσω από τις ιδέες και τις διαφωνίες, το κοινό εύθραυστο έδαφος.

Αν δεν μπορείς να ζήσεις μέσα σε αυτό το πλαίσιο, αν δεν αντέχεις την προσωπική πλάνη του καθενός μας τότε μην μιλάς για επανάσταση.

Μην μιλάς για ελευθερία. Μίλα για εξουσία.

Και η εξουσία, όσο κι αν αλλάζει προσωπεία, όσο κι αν ντύνεται με «λαϊκά» ρούχα και «ριζοσπαστικά» συνθήματα, πάντα ζητά το ίδιο πράγμα.

Υποταγή.

Και στο τέλος το πιο επαναστατικό ξέρεις ποιο είναι; Να είσαι φως που φωτίζει, όχι φωτιά που καίει.

Και αυτό το φως δεν είναι προνόμιο λίγων εκλεκτών, 

ούτε εκφράζεται με συνθήματα και δόγματα.

Γιατί σε έναν κόσμο γεμάτο φανατισμό και κραυγές, 

η πιο βαθιά μορφή επανάστασης είναι να έχεις το θάρρος να παραδεχτείς πως δεν έχεις όλες τις απαντήσεις και πως η αλήθεια ποτέ δεν είναι στατική, ούτε αποκλειστική.

Γιατί η αληθινή ελευθερία δεν σε στριμώχνει σε στρατόπεδα.

Δεν απαιτεί δήλωση πίστης, ούτε πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων, ούτε ακυρώνει τη μοναδικότητά σου για χάρη μιας «ιδεολογικής γραμμής».